Katedry od wieków pozostają sercem każdej diecezji i jednym z najważniejszych symboli Kościoła lokalnego. Ich nazwa wywodzi się od greckiego słowa kathedra, czyli tronu – miejsca, z którego biskup naucza, przewodniczy liturgii i sprawuje swoją posługę pasterską. Właśnie obecność tronu biskupiego nadaje świątyni status katedry i wyróżnia ją spośród wszystkich innych kościołów.

Katedry są miejscem najważniejszych uroczystości kościelnych: ingresów biskupów, święceń kapłańskich i diakonatu, obchodów świąt liturgicznych oraz wydarzeń o charakterze ogólnonarodowym. Ich architektura, wielkość i funkcjonalność zwykle odzwierciedlają rangę.

Historia polskich katedr rozpoczyna się wraz z wprowadzeniem chrześcijaństwa do państwa pierwszych Piastów. Pierwszy stały ośrodek biskupi powstał na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, a jego rozwój był bezpośrednio związany z przyjęciem chrztu przez Mieszka I w 966 roku. W kolejnych dziesięcioleciach stopniowo tworzyły się następne stolice biskupie. Szczególną rolę odegrało powstanie metropolii w Gnieźnie, które wyznaczyło duchowe centrum polskiego chrześcijaństwa. Już w XII wieku istniała stabilna sieć katedr, która przetrwała w zasadniczym kształcie aż do czasów rozbiorów. Dopiero w XIX i XX wieku pojawiła się potrzeba tworzenia nowych stolic biskupich, wynikająca z przemian demograficznych i reorganizacji struktur Kościoła.

Struktura kościelna w Polsce wyróżnia kilka rodzajów świątyń pełniących funkcję katedralną:

Archikatedry to kościoły, które znajdują się w stolicach archidiecezji i w których posługę pełni arcybiskup metropolita. Jego rola wykracza poza jedną diecezję. Pełni on funkcję nadrzędną wobec diecezji wchodzących w skład metropolii. Archikatedry są zwykle większe, bogatsze w dzieła sztuki i silniej obecne w świadomości narodowej niż zwykłe katedry. To w nich często znajdują się miejsca koronacji, pochówków biskupów i bohaterów, a także relikwie świętych.

Katedry diecezjalne służą biskupowi zarządzającemu diecezją. To właśnie w nich odbywają się liturgie przewodniczone przez ordynariusza, a świątynia pełni funkcję centrum kościelnej administracji i duchowości. Katedry stanowią duchowy dom wspólnoty diecezjalnej i miejsce gromadzenia się wiernych podczas najważniejszych uroczystości w ciągu roku liturgicznego. Sieć współczesnych katedr w Polsce obejmuje setki lat przemian kulturowych i geopolitycznych. Niektóre dawne świątynie biskupie odzyskały status katedry po okresach likwidacji diecezji, inne powstały dopiero w XX wieku w związku z dynamicznym rozwojem miast i zmianami terytorialnymi po II wojnie światowej.

Konkatedry to świątynie, które współdzielą z katedrą główną funkcję kościoła biskupiego. Status ten nadaje się z różnych powodów: ze względu na historyczną rangę danego miejsca, dawną obecność biskupstwa, szczególną rolę w życiu lokalnej społeczności lub konieczność liturgiczną. W Polsce istnieją diecezje, które mają więcej niż jedną konkatedrę. Jest to efektem złożonej historii Kościoła w naszym kraju: zmian granic, kasat zakonów, odbudowy struktur kościelnych i szacunku dla dawnych ośrodków religijnych.

Architektura polskich katedr jest zróżnicowana. Dominują katedry gotyckie. Ponad połowa świątyń katedralnych powstała właśnie w tym stylu. Około jednej czwartej to budowle XIX- i XX-wieczne, zaprojektowane w stylach neogotyku i neoromanizmu. Nieliczne reprezentują styl renesansowy, manierystyczny, barokowy lub modernistyczny.

Proces powstawania najważniejszych świątyń w kraju rozciągał się na przestrzeni wieków, przez co polskie katedry mają bardzo różnorodne początki. Poszczególne obiekty odzwierciedlają odmienne uwarunkowania historyczne, architektoniczne oraz organizacyjne Kościoła.

Na terenie Polski funkcjonuje 14 metropolii, obejmujących 14 archidiecezji oraz 27 diecezji. Każdej z nich odpowiada jedna archikatedra lub katedra diecezjalna. W części diecezji siedzibę biskupa pełnią także konkatedry, a w niektórych przypadkach nawet dwie. Poza strukturami diecezji funkcjonuje także katedra polowa Wojska Polskiego.