Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu należy do najważniejszych zabytków sakralnych Opolszczyzny i od wieków stanowi duchowe centrum miasta. Według lokalnej tradycji początki świątyni sięgają początku XI wieku i czasów panowania Bolesława Chrobrego. Historycznie potwierdzone dzieje kościoła sięgają jednak XIII wieku, kiedy przy świątyni działała kapituła kolegiacka.

Początki murowanej świątyni związane są z fundacją książąt opolskich. W 1295 roku biskup wrocławski Jan Romka wydał dokument dotyczący kolegiaty opolskiej. Obecny gotycki kształt kościół uzyskał jednak przede wszystkim w XIV i XV wieku, podczas kolejnych przebudów i rozbudów. Kościół był wielokrotnie niszczony przez pożary. Największy z nich miał miejsce w 1415 roku, gdy według przekazów piorun uderzył w budowlę, a wywołany nim ogień przyniósł ogromne zniszczenia kościołowi i miastu. Odbudowa i przebudowa świątyni trwały kilkadziesiąt lat i zostały zasadniczo zakończone około 1520 roku za panowania Jana II Dobrego, ostatniego przedstawiciela opolskiej linii Piastów.

Przez wieki kościół pełnił funkcję kolegiaty. Po II wojnie światowej został podniesiony do rangi prokatedry Administracji Apostolskiej Śląska Opolskiego, a w 1972 roku stał się katedrą nowo utworzonej diecezji opolskiej. W ostatnich latach świątynia przeszła kompleksowe prace konserwatorskie obejmujące m.in. elewacje, dach, wnętrza oraz badania archeologiczne.

Gotycka architektura i charakterystyczne wieże

Świątynia ma formę trójnawowej bazyliki gotyckiej z wydłużonym prezbiterium i dwuwieżową fasadą zachodnią. Wieże o wysokości około 73 metrów należą do najbardziej charakterystycznych elementów panoramy Opola. Swój obecny neogotycki wygląd otrzymały pod koniec XIX wieku.

Wnętrze świątyni zachowało późnogotycki układ przestrzenny ze sklepieniami sieciowymi i gwiaździstymi, wspartymi na masywnych ośmiobocznych filarach. Podczas prac konserwatorskich w XX wieku odsłonięto ceglane elementy gotyckiej konstrukcji oraz odnowiono dekorację wnętrza, nadając mu bardziej surowy i historyczny charakter.

Przy prezbiterium znajdują się zabytkowe kaplice, wśród których szczególne znaczenie ma Kaplica Piastowska z sarkofagiem Jana II Dobrego. W katedrze zachowała się również XV-wieczna gotycka chrzcielnica, należąca do najstarszych elementów wyposażenia świątyni.

Wyposażenie i najcenniejsze zabytki

Wnętrze katedry kryje wiele cennych dzieł sztuki sakralnej pochodzących z różnych epok. Najważniejszym elementem wyposażenia jest barokowy ołtarz główny z XVIII wieku przedstawiający scenę Ukrzyżowania Chrystusa. W świątyni zachowały się także barokowe ołtarze boczne, epitafia, ambony oraz liczne zabytkowe elementy wystroju.

Szczególne miejsce w historii katedry zajmuje cudowny obraz Matki Bożej Opolskiej, przeniesiony do Opola w 1702 roku z Piekar Śląskich. Wizerunek od tego czasu otaczany jest szczególnym kultem i stał się jednym z najważniejszych symboli religijnych regionu. W 1983 roku obraz został ukoronowany koronami papieskimi za zgodą Jana Pawła II.

Katedra słynie również z monumentalnych organów wykonanych w 1897 roku przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy. Instrument był później przebudowywany i rozbudowywany, a obecnie posiada ponad 60 głosów.

Katedra jako symbol Opola

Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego od ponad siedmiu stuleci pozostaje jednym z najważniejszych symboli Opola. Jest nie tylko wyjątkowym zabytkiem architektury gotyckiej, ale także miejscem związanym z historią książąt piastowskich, rozwojem miasta i życiem religijnym mieszkańców regionu. Dzięki przeprowadzonym pracom konserwatorskim świątynia odzyskała dawny blask i pozostaje jednym z najważniejszych punktów turystycznych oraz sakralnych Opolszczyzny.