Konkatedra Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Żywcu, znajduje się przy ulicy Zamkowej, w pobliżu rynku i zamku. Jej historia sięga XV wieku. Świątynia zachowała gotyckie elementy architektury, renesansowe portale i wieżę z arkadową galerią. Wnętrze ma wystrój barokowy. Od 1992 roku kościół pełni funkcję konkatedry diecezji bielsko-żywieckiej.

Historia kościoła w Żywcu i rozbudowa w XVI wieku

Kościół parafialny w Żywcu powstał w XV wieku. Pierwotnie była to budowla gotycka, która służyła mieszkańcom rozwijającego się miasta. W pierwszej połowie XVI wieku kościół rozbudowano z inicjatywy Wawrzyńca Komorowskiego i jego brata Jana. W latach 1596–1610 powstała kaplica Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, ufundowana przez rodzinę Komorowskich. Pod jej posadzką znajdują się groby członków tej rodziny.

Barokowa przebudowa i architektura konkatedry

W 1711 roku kościół poważnie ucierpiał wskutek pożaru wywołanego uderzeniem pioruna w wieżę. Odbudowę sfinansowano między innymi dzięki wsparciu rodziny Wielopolskich, ówczesnych właścicieli Żywiecczyzny. Podczas odbudowy zmieniono część rozwiązań architektonicznych i nadano wnętrzu barokowy charakter.

Świątynia łączy cechy gotyku, renesansu i baroku. Korpus zbudowano z cegły i kamienia, a elewacje wzmocniono przyporami. W gotyckiej bryle zachowały się między innymi ostrołukowe okna. Elementy renesansowe są widoczne w kamiennych portalach oraz w arkadowej galerii wieży. Wnętrze różni się stylistycznie od pierwotnej budowli, ponieważ zostało przekształcone po pożarze w XVIII wieku.

W 1903 roku od południowej strony kościoła dobudowano nową zakrystię. Natomiast w roku 1929 powstała kaplica grobowa żywieckiej rodziny Habsburgów. Znajduje się w niej ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej.

Zabytkowe wyposażenie i wnętrze konkatedry

Wnętrze konkatedry zawiera elementy pochodzące z różnych okresów historii kościoła. Jednym z ważnych zabytków jest późnogotycki tryptyk z płaskorzeźbą przedstawiającą Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny, datowany na około 1500 rok. Został ufundowany przez Jana i Wawrzyńca Komorowskich. Dzieło zalicza się do najstarszych zachowanych elementów wyposażenia świątyni.

Barokowy ołtarz główny wykonano w 1724 roku. Kompozycję zdobią kolumny, rzeźby świętych oraz przedstawienie Trójcy Świętej. W centrum umieszczono figurę Niepokalanie Poczętej Maryi. Z tego samego okresu pochodzą stalle, czyli ozdobne ławy w prezbiterium. Wnętrze uzupełniają barokowa ambona z około 1748 roku oraz organy ufundowane przez Franciszka Wielopolskiego.

Konkatedra diecezji bielsko-żywieckiej

W 1992 roku, w związku z utworzeniem diecezji bielsko-żywieckiej przez papieża Jana Pawła II, kościół parafialny Narodzenia Najświętszej Maryi Panny został podniesiony do rangi konkatedry. Od tego czasu świątynia pełni funkcję drugiego kościoła katedralnego diecezji, obok katedry św. Mikołaja w Bielsku-Białej.