Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Bielsku-Białej znajduje się w dzielnicy Hałcnów i jest związane z kultem Piety Hałcnowskiej, którego początki sięgają XVIII wieku. Centralnym miejscem sanktuarium jest kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony pod koniec XVIII wieku i rozbudowany w XIX stuleciu. Świątynia została zniszczona podczas działań wojennych w 1945 roku, a następnie odbudowana. W 2015 roku papież Franciszek nadał jej tytuł bazyliki mniejszej.

Historia sanktuarium w Hałcnowie

Początki sanktuarium związane są z kultem Matki Bożej Bolesnej, zwanej Pietą Hałcnowską. Pierwsza historyczna wzmianka o figurze pochodzi z 1764 roku. Według przekazu znajdowała się ona wówczas na dębie w pobliżu dworu. W 1767 roku podczas burzy piorun uderzył w drzewo, niszcząc gablotę i sukienkę figury, jednak sama rzeźba ocalała. Po tym wydarzeniu została umieszczona w kaplicy wzniesionej przez rodzinę Pruszyńskich. Rozwijający się kult przyciągał coraz więcej pielgrzymów, a ich ofiary przyczyniły się do budowy kościoła.

Budowa kościoła

Murowany kościół powstawał w latach 1777-1781, natomiast w latach 1781-1784 wzniesiono wieżę. W 1784 roku świątynia została poświęcona, a figura Matki Bożej przeniesiona z kapliczki do głównego ołtarza. Kościół został konsekrowany 24 kwietnia 1822 roku przez biskupa tarnowskiego Grzegorza Tomasza Zieglera. W XIX wieku świątynię jeszcze rozbudowano.

Pieta Hałcnowska i rozwój kultu

Sanktuarium rozwijało się jako miejsce pielgrzymkowe, a kult Matki Bożej Bolesnej obejmował coraz większy obszar. 2 lipca 1926 roku figurę ukoronowano koronami biskupimi. Po ich kradzieży w 1936 roku przeprowadzono ponowną koronację. Szczególne znaczenie dla sanktuarium miała także koronacja koronami papieskimi, której dokonano w 1993 roku na nowo wykonanej, powojennej figurze Piety.

Zniszczenie kościoła i odbudowa

4 lutego 1945 roku, podczas działań wojennych, kościół został ostrzelany i spłonął. W pożarze zniszczeniu uległa również dawna Pieta Hałcnowska. Odbudowę świątyni przeprowadzono w latach 1945-1948. W głównym ołtarzu umieszczono nową figurę Matki Bożej Bolesnej. W kolejnych latach odbudowywano i uzupełniano wyposażenie świątyni, a w 1957 roku poświęcono nowe organy.

Wygląd bazyliki i jej wyposażenie

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Hałcnowie jest świątynią późnobarokową, jednonawową, z jedną wieżą. Kościół został zbudowany z cegły, a jego obecny wygląd jest także wynikiem późniejszych rozbudów i powojennej odbudowy. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny z Pietą Bolesną. Na uwagę zasługują również witraże oraz wyposażenie związane z kultem maryjnym. Świątynię otacza mur z kaplicami stacji Drogi Krzyżowej, a na terenie zespołu znajduje się także kaplica Bożego Miłosierdzia, poświęcona w 2004 roku.

Bazylika mniejsza

28 sierpnia 2015 roku papież Franciszek podniósł kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Hałcnowie do godności bazyliki mniejszej. Uroczyste ogłoszenie decyzji odbyło się 2 lipca 2016 roku podczas uroczystości z udziałem nuncjusza apostolskiego w Polsce abp. Celestino Migliore. Współcześnie sanktuarium pozostaje miejscem pielgrzymek, odpustów i cyklicznych czuwań.