Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Środzie Wielkopolskiej to gotycka świątynia położona w centrum miasta, przy placu Kościelnym. Jej historia sięga średniowiecza. Kościół pełni funkcję parafialną, a od 2021 roku ma również tytuł bazyliki mniejszej.

Historia kolegiaty w Środzie Wielkopolskiej

Pierwsza wzmianka o kościele farnym w Środzie Wielkopolskiej pochodzi z 1276 roku. Obecna murowana świątynia powstała na początku XV wieku, a jej budowę wiąże się z fundacją króla Władysława Jagiełły. W 1423 roku kościół uzyskał rangę kolegiaty. W kolejnych stuleciach rozbudowywano go i wyposażano, dostosowując budowlę do potrzeb parafii oraz kapituły.

Od 1419 roku w Środzie odbywały się regularne sejmiki szlachty wielkopolskiej. Spotkania organizowano w kościele i jego otoczeniu. Wewnątrz świątyni obradowali senatorowie, natomiast posłowie korzystali z trybun ustawianych przed budynkiem.

Architektura i rozbudowa świątyni

Kościół wzniesiono z cegły w stylu gotyckim. Pierwotnie miał jedną nawę i wydłużone prezbiterium. Na przełomie XV i XVI wieku dobudowano nawy boczne, podwyższono wieżę oraz wykonano sklepienia. W latach 1598–1602 od południowej strony kościoła powstała kaplica grobowa Gostomskich, ufundowana przez Hieronima Gostomskiego, wojewodę poznańskiego. Znajdują się w niej dwa zabytkowe nagrobki.

Wyposażenie wnętrza i zabytki

Wnętrze kolegiaty zawiera elementy wyposażenia pochodzące z różnych epok. W późnorenesansowym ołtarzu głównym znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, któremu towarzyszą rzeźby świętych. W prezbiterium zachowały się również obrazy o tematyce religijnej oraz drewniane stalle kanonickie. Na uwagę zasługują również organy zbudowane w 1910 roku.

Nadanie tytułu bazyliki mniejszej

16 grudnia 2021 roku wydano dekret o nadaniu kolegiacie tytułu bazyliki mniejszej. Uroczyste ogłoszenie tej decyzji odbyło się 5 czerwca 2022 roku podczas mszy świętej z udziałem arcybiskupa Stanisława Gądeckiego, metropolity poznańskiego. Wydarzenie było związane z wieloletnimi staraniami parafii o uzyskanie tego tytułu.