Kolegiata św. Marcina w Opatowie jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Jej budowę datuje się na połowę XII wieku. Zbudowana z  piaskowca, na przestrzeni wieków była wielokrotnie przebudowywana, zyskując elementy gotyckie, renesansowe i barokowe. Od 2023 roku posiada status pomnika historii.

Wnętrze świątyni zachwyca unikatowymi detalami. Na ścianach nawy głównej znajdują się malowidła historyczno-batalistyczne z XVIII wieku, przedstawiające m.in. Bitwę pod Grunwaldem i Bitwę pod Wiedniem. W kolegiacie znajduje się również jedno z  najcenniejszych dzieł renesansu w Polsce: Lament Opatowski. Jest to odlana w 1536 roku i umieszczona na cokole nagrobka kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego płyta nagrobna. Płaskorzeźba, wykonana przez Bartolomeo Berrecciego, przedstawia 41 postaci opłakujących zmarłego.