Bazylika św. Antoniego w Rybniku to neogotycki kościół położony w centrum miasta przy ulicy Mikołowskiej. Świątynia powstała na początku XX wieku jako większy kościół dla rozwijającego się Rybnika. Budowę rozpoczęto w 1903 roku, a zasadnicze prace budowlane zakończono w listopadzie 1905 roku. Kościół został poświęcony w 1907 roku, a w 1993 roku otrzymał tytuł bazyliki mniejszej.

Początki kultu św. Antoniego w Rybniku

Kult św. Antoniego był w Rybniku związany z figurą świętego pochodzącą z XVI lub XVII wieku. W 1823 roku mieszkańcy miasta zwrócili się do proboszcza z prośbą o zgodę na budowę kapliczki dla tej figury. Kapliczka została ukończona w 1828 roku u zbiegu dzisiejszych ulic Mikołowskiej i Żorskiej. W drugiej połowie XIX wieku pojawiły się plany jej rozbudowy, jednak ostatecznie zdecydowano o wzniesieniu nowego, znacznie większego kościoła.

Budowa kościoła według projektu Ludwiga Schneidera

Projekt nowej świątyni przygotował Ludwig Schneider. Zgodę na budowę uzyskano w 1903 roku, a prace rozpoczęto 14 września tego samego roku. Kamień węgielny poświęcono 13 czerwca 1904 roku. W 1905 roku wykonano między innymi wieże, ich hełmy oraz pokrycie dachu, a 18 listopada zakończono główne prace budowlane. W 1906 roku trwało urządzanie wnętrza.

Neogotycka architektura bazyliki

Kościół został wzniesiony z cegły w stylu neogotyckim. Charakterystycznym elementem budowli są dwie wysokie wieże, które mają 95 metrów wysokości. Świątynia ma powierzchnię około 1900 m² i może pomieścić około 7000 osób. Fasada jest podzielona przez pionowe elementy architektoniczne, ostrołukowe okna i dekoracje typowe dla architektury neogotyckiej.

Wyposażenie i figura św. Antoniego

Wnętrze bazyliki zachowało liczne elementy wyposażenia pochodzące z pierwszych lat XX wieku. Ołtarz główny wykonał w 1906 roku wrocławski rzeźbiarz Carl Buhl. W 1911 roku powstała również neogotycka ambona jego autorstwa. W świątyni znajdują się także stacje Drogi Krzyżowej wykonane w Oberammergau oraz neogotycka chrzcielnica z pracowni J. Baumeistera we Wrocławiu. W ołtarzu głównym umieszczono starszą figurę św. Antoniego, która została uroczyście przeniesiona z dawnej kapliczki do kościoła w 1907 roku.

Zniszczenia, odbudowa i tytuł bazyliki

W czasie swojej historii kościół był kilkakrotnie uszkadzany. 22 czerwca 1921 roku eksplozja materiałów wybuchowych na rybnickim dworcu spowodowała poważne uszkodzenia dachu, okien i organów. Kolejne zniszczenia przyniosły działania wojenne w 1945 roku. W 1959 roku spłonęła północna wieża, a ogień uszkodził również organy, sklepienia i część wyposażenia. Świątynię stopniowo odbudowywano i remontowano. W 1993 roku papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.