Sanktuarium Matki Bożej Pokornej w Rudach znajduje się w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który powstał jako świątynia opactwa cystersów. Początki klasztoru sięgają 1258 roku, kiedy do Rud przybyli zakonnicy z Jędrzejowa. Obecny kościół wzniesiono w XIII i na początku XIV wieku w formach wczesnogotyckich, z elementami nawiązującymi do wcześniejszej tradycji architektonicznej. Od 1995 roku świątynia jest diecezjalnym sanktuarium Matki Bożej Pokornej, a od 2009 roku ma tytuł bazyliki mniejszej.

Kościół cystersów w Rudach

Pierwsi cystersi przybyli do Rud w 1258 roku. Początkowo wzniesiono tu tymczasowy kościół, a po osiedleniu się całego konwentu rozpoczęto budowę murowanej świątyni. Obecny kościół powstał w XIII wieku i był rozbudowywany na początku XIV stulecia. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i prezbiterium, przy którym znajdują się pary kaplic. Świątynię wzniesiono w formach wczesnogotyckich. Jej konsekracja miała miejsce na początku XIV wieku.

Przebudowa kościoła i kaplica Matki Bożej

Kościół był wielokrotnie przebudowywany. W XVII wieku przeprowadzono gruntowne prace, podczas których między innymi powstała nowa zakrystia, zmieniono dach i przekształcono część wystroju świątyni. W latach 1723-1726 przy południowym ramieniu transeptu zbudowano kaplicę Matki Bożej z kryptą przeznaczoną na pochówki cystersów. Podczas końcowych prac budowlanych doszło do pożaru. Świątynia została również poważnie zniszczona w 1945 roku. Po wojnie prowadzono jej odbudowę i kolejne prace konserwatorskie.

Obraz Matki Bożej Pokornej

Z kultem maryjnym w Rudach związany jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Według tradycji książęta raciborscy mieli podarować wizerunek cystersom jeszcze przed ich przybyciem do Rud, a zakonnicy przywieźli go z Jędrzejowa w 1258 roku. Badania obrazu wykazały jednak, że pierwotny wizerunek uległ zniszczeniu, natomiast obecny obraz jest pochodzącą z połowy XV wieku jego wierną kopią. Wizerunek nawiązuje do obrazu Matki Bożej Salus Populi Romani z rzymskiej bazyliki Santa Maria Maggiore.

Sanktuarium Matki Bożej Pokornej

Kult maryjny w Rudach rozwijał się przez kolejne stulecia, a szczególne znaczenie dla jego odnowienia miała renowacja obrazu i kaplicy przeprowadzona na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. W 1995 roku biskup gliwicki Jan Wieczorek ustanowił kościół Diecezjalnym Sanktuarium Matki Bożej Pokornej. Natomiast w czerwcu 2000 roku odbyła się uroczysta koronacja obrazu koronami papieskimi. Korony zostały wcześniej poświęcone przez Jana Pawła II podczas jego pobytu w Gliwicach w 1999 roku.

Bazylika mniejsza w Rudach

14 czerwca 2009 roku kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny został podniesiony do godności bazyliki mniejszej. Uroczystość odbyła się w roku obchodów 750-lecia pocysterskiego opactwa w Rudach. Świątynia pozostaje kościołem parafialnym i sanktuarium Matki Bożej Pokornej. Wraz z dawnym zespołem klasztornym tworzy część historycznej zabudowy Rud związanej z działalnością cystersów.