Bazyliki w Polsce

Bazylika to słowo pochodzące od greckiego wyrażenia basiliké stoa oznaczajacego królewską halę. Początkowo określano nim reprezentacyjne budynki użyteczności publicznej, służące celom sądowym, handlowym lub administracyjnym. Z czasem, wraz z rozwojem chrześcijaństwa, termin ten zaczął oznaczać świątynię o określonym układzie architektonicznym: podłużny kościół z nawą główną wyższą od naw bocznych, doświetloną przez okna umieszczone w górnej części ścian.
W średniowieczu słowo „bazylika” zyskało także znaczenie honorowe w Kościele katolickim. Tytuł bazyliki stał się jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie może otrzymać świątynia, świadcząc o jej wyjątkowej randze w życiu duchowym i społecznym.

Współcześnie kościoły noszące tytuł bazyliki dzielą się na dwie główne kategorie, różniące się rangą i znaczeniem. Najwyższą rangę mają bazyliki większe (Basilicae Maiores), których status jest zarezerwowany wyłącznie dla świątyń o wyjątkowym znaczeniu. Drugą, znacznie liczniejszą grupę, stanowią bazyliki mniejsze (Basilicae Minores), którym papież nadaje tytuł ze względu na ich historię, znaczenie pielgrzymkowe oraz wyjątkową wartość artystyczną i kulturalną.

Historycznie, tytuł bazyliki większej przysługuje czterem kościołom znajdującym się w Rzymie i Watykanie. Należą do nich:

Bazylika Świętego Jana na Lateranie (Basilica di San Giovanni in Laterano) – oficjalna katedra biskupa Rzymu i Kościoła powszechnego, do której Papież na początku pontyfikatu odbywa uroczysty ingres. Nosi tytuł mater et caput omnium ecclesiarum oznaczający „matkę i głowę wszystkich kościołów”.
Bazylika Świętego Piotra w Watykanie (Basilica di San Pietro in Vaticano) – największa i najsłynniejsza bazylika katolicka, w której znajduje się grób św. Piotra.
Bazylika Świętego Pawła za Murami (Basilica di San Paolo fuori le Mura) – wzniesiona nad miejscem pochówku św. Pawła.
Bazylika Matki Bożej Większej (Basilica di Santa Maria Maggiore) – najstarszy i najważniejszy kościół rzymski poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.

Bazyliki większe posiadają tron papieski oraz ołtarz papieski, przy którym celebrować liturgię może wyłącznie papież lub jego specjalny delegat. Ponadto każda z nich posiada drzwi święte, które uroczyście otwiera ojciec święty w Roku Jubileuszowym.

Wszystkie pozostałe bazyliki na świecie noszą tytuł bazylik mniejszych, co podkreśla ich związek z kościołami papieskimi w Rzymie. Tytuł bazyliki mniejszej przyznaje się przede wszystkim ze względu na duchowe znaczenie świątyni i jej oddziaływanie na wiernych. Nadanie tego wyróżnienia stanowi również uznanie dla wkładu kościoła w życie religijne i społeczne parafii oraz w kształtowanie duchowego dziedzictwa regionu. Aby świątynia mogła otrzymać taki tytuł, musi być przede wszystkim aktywnym ośrodkiem duszpasterstwa, w którym liturgia jest sprawowana z należytą starannością. Istotne jest także jej znaczenie historyczne, artystyczne oraz rola jako ważnego miejsca pielgrzymkowego lub ośrodka kultu lokalnej społeczności.

Tytuł bazyliki mniejszej w Polsce nosi obecnie ponad 150 kościołów. Stawia to Polskę w czołówce krajów o największej ich liczbie w Europie. Fakt ten podkreśla wyjątkowe znaczenie dziedzictwa kulturowego i religijnego. Wśród nich odnajdziemy zarówno monumentalne katedry w dużych miastach, jak i mniejsze, choć równie ważne świątynie czy sanktuaria maryjne w niewielkich miejscowościach.

Architektonicznie, choć tytuł bazyliki mniejszej nie narzuca konkretnego stylu, wiele z polskich świątyń tego typu to monumentalne budowle w stylach gotyckim, barokowym lub neogotyckim. Ich wspólnym mianownikiem jest często trójnawowy układ, z nawą główną wyższą, co naturalnie nawiązuje do historycznej formy bazylik rzymskich. Wnętrza są zazwyczaj bogato zdobione, by oddać honor i majestat miejsca, świadcząc o jego wysokiej randze.

Lista kościołów w Polsce posiadających tytuł bazyliki mniejszej

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Augustowie

diecezja ełcka

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Bardzie

diecezja świdnicka

Miejsca

Polecane relacje

Miejsca

Bazyliki w Polsce

Lista kościołów w Polsce posiadających tytuł bazyliki mniejszej

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Augustowie

Bazylika św. Rocha w Białymstoku

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku

Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Bielsku-Białej

Bazylika kolegiacka św. Mikołaja w Bochni

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Bolesławcu

Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie

Bazylika kolegiacka Przemienienia Pańskiego w Brzozowie

Bazylika św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy

Bazylika Matki Boskiej Królowej Męczenników w Bydgoszczy

Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy w Chełmży

Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Chojnicach

Bazylika Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Czerwińsku nad Wisłą

Bazylika archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dąbrowie Górniczej

Bazylika Najświętszej Maryi Panny Anielskiej w Dąbrowie Górniczej

Bazylika Matki Bożej Płaczącej z La Salette w Dębowcu

Bazylika kolegiacka Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku

Bazylika św. Mikołaja w Gdańsku

Bazylika św. Brygidy w Gdańsku

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku

Bazylika kolegiacka Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Gdyni

Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie

Bazylika Najświętszej Maryi Panny Świętogórskiej w Głogówku

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie

Bazylika św. Anny w Górze Świętej Anny

Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gorlicach

Bazylika kolegiacka św. Mikołaja Biskupa w Grudziądzu

Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Grybowie

Bazylika Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu

Bazylika kolegiacka Świętej Trójcy w Janowie Podlaskim

Bazylika Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu

Bazylika św. Erazma i św. Pankracego w Jeleniej Górze

Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Katowicach

Bazylika św. Szczepana w Katowicach

Bazylika kolegiacka św. Jerzego w Kętrzynie

Bazylika Świętej Trójcy w Kobyłce

Bazylika św. Anny w Kodniu

Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Koronowie

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie

Bazylika Krzyża Świętego w Krakowie

Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie

Bazylika kolegiacka Świętej Trójcy w Krośnie

Bazylika św. Jana Chrzciciela w Krotoszynie

Bazylika kolegiacka św. Piotra i Pawła w Kruszwicy

Bazylika kolegiacka Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi Śląskiej w Legnickim Polu

Bazylika św. Piotra i św. Pawła w Leśnej Podlaskiej

Bazylika kolegiacka św. Mikołaja w Lesznie

Bazylika Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Leżajsku

Bazylika kolegiacka Matki Boskiej Bolesnej w Limanowej

Bazylika św. Anny w Lubartowie

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Ludźmierzu

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Markowicach

Bazylika kolegiacka Grobu Bożego w Miechowie

Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu

Bazylika św. Wojciecha w Mikołowie

Bazylika kolegiacka Trójcy Przenajświętszej w Myszyńcu

Bazylika kolegiacka św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim

Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty w Nowym Sączu

Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie

Bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu

Bazylika św. Marcina w Pacanowie

Bazylika kolegiacka św. Jana Chrzciciela w Parczewie

Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Pelplinie

Bazylika Najświętszej Maryi Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich

Bazylika św. Jakuba Apostoła w Piotrkowie Trybunalskim

Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu

Bazylika kolegiacka Matki Bożej Nieustającej Pomocy, św. Marii Magdaleny i św. Stanisława Biskupa w Poznaniu

Bazylika św. Józefa w Poznaniu

Bazylika Trójcy Przenajświętszej i św. Anny w Prostyni

Bazylika kolegiacka Ducha Świętego w Przeworsku