Kościół św. Jakuba Apostoła, nazywany Farą, to jedna z najstarszych budowli w Piotrkowie Trybunalskim. Początki tego miejsca sięgają XII wieku, kiedy powstała tu jedna z najstarszych parafii w regionie. Piotrków rozwijał się jako ważny ośrodek administracyjny i handlowy położony na przecięciu istotnych szlaków komunikacyjnych, dzięki czemu świątynia od wczesnego okresu pełniła znaczącą rolę religijną i publiczną. W mieście często przebywali polscy książęta oraz królowie uczestniczący w zjazdach i obradach państwowych.

Budowla była wznoszona i przebudowywana etapami przez kilka stuleci. Najstarsza, romańska część kościoła powstała z kamienia pod koniec XII lub na początku XIII wieku. W kolejnych stuleciach świątynię rozbudowano w stylu gotyckim, wznosząc m.in. prezbiterium zamknięte wielobocznie oraz masywną wieżę od strony zachodniej. Obecny kształt kościoła uformował się głównie między XIV a XV wiekiem, natomiast wnętrze było wielokrotnie przekształcane w okresie nowożytnym, szczególnie w XVI i XVII wieku.

Wnętrze świątyni kryje liczne zabytkowe elementy wyposażenia. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Zaśnięcie Matki Bożej i otaczany czcią wiernych od początku XVI wieku. Wizerunek został ofiarowany kościołowi w 1520 roku przez królową Bonę. Tradycja wiąże uznanie obrazu za cudowny z wydarzeniami okresu potopu szwedzkiego w XVII wieku, kiedy to, według przekazów świątynia miała zostać ocalona przed zniszczeniem. Do cennych elementów wyposażenia należą również barokowa ambona oraz historyczne kaplice.

Fara odgrywała istotną rolę w życiu religijnym i politycznym dawnej Rzeczypospolitej. W Piotrkowie od XV do XVII wieku odbywały się synody duchowieństwa oraz liczne zgromadzenia kościelne o znaczeniu ogólnokrajowym. Do miasta przybywali biskupi, opaci oraz najwyżsi przedstawiciele hierarchii kościelnej. Kościół stanowił miejsce nabożeństw towarzyszących ważnym wydarzeniom państwowym i obradom elit politycznych.

Świątynia była również związana z działalnością parlamentarną i sądowniczą miasta. W Piotrkowie od XV wieku odbywały się sejmy i zjazdy szlacheckie, a od 1578 roku funkcjonował tu Trybunał Koronny. Obrady rozpoczynano uroczystą mszą w kościele farnym.

Współcześnie kościół św. Jakuba Apostoła pozostaje najważniejszą świątynią w Piotrkowie Trybunalskim. W uznaniu jego znaczenia historycznego oraz wartości zabytkowej papież Franciszek nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej na mocy dekretu Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z 22 marca 2019 roku. Uroczyste ogłoszenie tego tytułu odbyło się w Piotrkowie Trybunalskim 28 września 2019 roku.