Bazylika Świętego Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie jest jednym z najstarszych kościołów miasta i od początku związana była z obecnością dominikanów, którzy osiedlili się tu w XIII wieku. Obecna murowana świątynia powstała z fundacji Kazimierza Wielkiego w 1342 roku. Przez wieki bazylika była wielokrotnie przebudowywana, a po pożarze z 1575 roku otrzymała nowe elementy renesansowe i barokowe, zachowując jednak gotyckie korzenie.

Świątynia wyróżnia się okazałą fasadą z renesansowym szczytem oraz wnętrzem wypełnionym barokowymi i rokokowymi dekoracjami. Wśród licznych kaplic znajdują się fundacje rodów Ossolińskich, Tyszkiewiczów czy Firlejów. Wnętrze zdobią złocone ołtarze, polichromie oraz rzeźby, które powstały dzięki hojności lubelskich mieszczan i szlachty. W przyległym klasztorze zachowała się Sala Unii – miejsce historycznego podpisania aktu unii polsko-litewskiej.

Bazylika była przez wieki znana z przechowywania relikwii Drzewa Krzyża Świętego, które przyciągały tłumy pielgrzymów. W 1719 roku zorganizowano uroczystą procesję z relikwiarzem, by uchronić miasto od pożaru. Niestety w 1991 roku relikwie zostały skradzione i do dziś nie udało się ich odnaleźć ani ująć sprawców. Od 1967 roku świątynia nosi tytuł bazyliki mniejszej nadany przez papieża Pawła VI.